Hoe zou een belastingbrief er uit zien als Apple-uitvinder Steve Jobs hem zou ontwerpen? Jobs werd legendarisch met het principe dat handleidingen overbodig moeten zijn. Alles moet zichzelf uitwijzen. Tweejarigen kunnen daarom spontaan met een iPad overweg ook al kunnen ze geen letter lezen. Een belastingbrief lijkt op dat vlak eerder op een videorecorder uit de jaren ’80.
Er zijn twee dingen die de belastingbrief zo ingewikkeld maken. Ten eerste dat een overheid u vragen stelt waarop ze beter het antwoord weet dan uzelf. En ten tweede het absurde en ingewikkelde systeem van belastingaftrekken. Als we met beiden komaf kunnen maken zouden we een belastingbrief hebben op z’n Steve Jobs.
Hoeveel kinderen u heeft, welke uitkering u krijgt of welk loon uw werkgever u betaalt zijn allemaal gegevens waarover de overheid beschikt. In feite weet men zelfs met welke auto u rijdt, of uw woning uw eigendom is en hoe uw doktersbezoek en geneesmiddelenconsumptie er uit ziet. Gelukkig hebben ze al die dingen niet nodig voor uw belastingaanslag. Waarom vraagt een overheid dan dat u gegevens in vult die u alleen kan te weten komen uit documenten die u van die zelfde overheid ontving? Als de éne ambtenaar u een vraag stelt die u vervolgens aan een andere ambtenaar moet stellen, kan die éne ambtenaar dat toch beter aan die collega vragen? Iedere belastingbrief zou moeten beginnen met de vraag ‘Heeft u nog andere inkomsten dan uw hoofdinkomen in dienstverband, een uitkering of een pensioen? Indien niet, hoeft u helemaal niets te doen.’ In die brief kan u lezen of u door uw gezinssituatie of andere bijzonderheden geld terug krijgt of moet bijbetalen. Maar steeds met een afsluitende belofte : “We beloven dat we als dienstbare overheid er voortaan voor zullen zorgen dat onze afhoudingen juister zijn. Onze welgemeende excuses voor het ongemak.”
Als u wél andere of bijkomende inkomsten heeft dan vult u die gewoon in, bij voorkeur via het internet zodat u onmiddellijk ziet wat dat kost. De overheid stuurt u een vriendelijke uitnodiging om hierop de gekende belastingen te betalen (bijvoorbeeld wanneer u als gepensioneerde gebruik maakt van het recht op onbeperkt bijverdienen). Ook hier past weer een woordje van verontschuldiging vanwege de overheid, want uiteraard streven ze in onze nieuwe benadering er naar dat u voortaan die belasting onmiddellijk kan betalen of dat we ze aan de bron afhouden. Zo komt u nooit in de verleiding om geld op te doen dat in feite niet van u maar van de samenleving is.
En waar zijn de belastingaftrekken dan naar toe? Die schaffen we simpelweg af, allemaal zonder uitzondering. Belastingaftrekken zijn een omslachtig en slecht alternatief voor lagere belastingen. Bij een belastingaftrek fungeert de burger bovendien als bank voor de overheid. Hij krijgt een korting op zijn belastingen, maar moet er wel verdomd lang op wachten. Daardoor is het moeilijker om de werkelijke kost van iets in te schatten. En blijft de belasting op werken ongemeen hoog. Als we de belastingaftrekken afschaffen kunnen de belastingen op werken een flink stuk naar beneden. Uiteraard moet de overheid nog in staat zijn om gedrag te stimuleren of om bijvoorbeeld een eerste woning goedkoper te maken. Gezien hier altijd een handelspartner bij betrokken is, kan men echter perfect gebruik maken van een goed werkend systeem dat al lang bestaat : de btw. Zo kan een eerste woning, zonnepanelen of zelfs magere voeding goedkoper gemaakt worden door er lagere of zelfs geen btw op te rekenen. Wanneer men als overheid verder wil gaan kan een systeem van negatieve btw een innovatieve oplossing zijn. Op de eerste 100.000 euro voor de eerste eigen woning kan een negatieve btw van bijvoorbeeld 20% toegepast worden. De aannemer krijgt het bedrag dat u minder betaalt dan van de overheid bij zijn btw-verrekening. Bij de overheid kan de afschaffing van aftrekken zeker wel wat administratieve kosten uitsparen die gebruikt kunnen worden om ook de belastingdruk voor die ondernemers wat te verlagen.
En wat met andere aftrekken, zoals beroepskosten of kinderen ten laste? Weddetrekkenden moeten gewoon minder belastingen betalen, maar moeten geen beroepskosten aftrekken van hun belastingen. Als die beroepskosten effectief zo buitenproportioneel zijn moeten ze betaald worden door de werkgever, die ze gewoon als kosten kan boeken. En als je zo ontzettend veel beroepskosten hebt die je werkgever niet wil vergoeden ben je in feite een verdoken zelfstandige, en wordt het tijd dat je dat statuut oppikt. Voor kinderen ten laste verhoog je gewoon de kinderbijslag of verlaag de prijs van een dienstencheque met een vergelijkbaar bedrag, maar zadel je de burger niet op met al die administratie.
Een eerste stap in het iTax-tijdperk, met belastingen zoals Steve Jobs ze zou ontwerpen, is geen kwestie van dromen maar van zuivere principes en van gebruik maken van technologische evoluties. Een belastingbrief is een beetje zoals de kanaries die in de kolenmijnen als waarschuwing gebruikt werden voor gaslekken. Als de kanarie doodviel wist je dat er dringend iets moest gebeuren. Eigenlijk werkt een belastingbrief op dezelfde manier; hoe moeilijker hij is hoe slechter het belastingsysteem. Hij weerspiegelt de visie van een overheid. Of het gebrek aan visie.
Noël Slangen
