Nauwelijks tien jaar geleden werd het rookverbod in horecazaken ter sprake gebracht. De discussie werd door de tegenstanders vrij moeiteloos gewonnen. Men ging namelijk niet op café omdat het gezond zou zijn. De horeca-eigenaar had de vrije keuze zich te richten op het marktsegment van klanten die enkel propere lucht verkiezen. Roken was een vorm van persoonlijke vrijheid. En rokers uitsluiten was ronduit asociaal. Zaak gesloten. Voor even.
Want de balans verschoof. Enkele jaren en veel toogdebatten later hebben heel wat mensen – waaronder ondergetekende – hun mening bijgeschaafd. Eindigt persoonlijke vrijheid niet waar de vrijheid van anderen begint? En moeten we niet toegeven dat het heerlijk is om zonder rookwalm te ontwaken? En waren er al niet veel landen die het hadden ingevoerd?
Ondanks de economische klap voor sommige horeca-uitbaters staat het rookverbod op zich vandaag nauwelijks nog ter discussie. Want werknemers hebben recht op een rookvrije werkvloer. Want eten smaakt niet met Marlborosaus. Want u bepaalt de kleur van mijn longen niet. Onbespreekbaar in 2001. Een evidentie in 2011. Want ook de moraal is een kwestie van tijd.
De heersende opvattingen over goed en slecht zijn slechts momentopnames. De wankele balans tussen persoonlijke vrijheid, solidariteit en verantwoordelijkheid is niet enkel onderworpen aan persoonlijk inzicht, maar net zo goed aan een maatschappelijke grondstroom. De heersende cultuur schrijft iedere dag mee aan onze individuele mening, en is zelf de sociale constructie van al die individuele meningen. Wat vandaag de maatschappelijke evidentie zelve is, staat morgen misschien ter discussie.
Vandaag werd de discussie over de vettaks geopend. De debatten verlopen in een zelfde sfeer. Waar eindigt persoonlijke vrijheid? Waar start sociale verantwoordelijkheid? Is uw lever uw private eigendom of heeft uw buurman daar toch iets mee te maken?
De tegenstanders van een vettaks kunnen nog eventjes gerust slapen: deze taks wordt morgen niet ingevoerd. Ze winnen vandaag het debat moeiteloos door een vergelijking te maken tussen een skireis en een curryworst. Zaak gesloten. Voor even?
Want ook nu schuift de maatschappelijke balans verder. Wat in 2011 onbespreekbaar is, zal u in 2021 betalen. Steeds vaker raakt iedereen er van overtuigd dat persoonlijke vrijheid niet los te ontkoppelen is van een maatschappelijke, sociale impact. Autorijders betalen stevige taksen op hun brandstof, en gokspelen worden zwaar belast: maatschappelijk onverantwoord gedrag wordt aan de kassa betaald. De bibliotheek biedt u daarentegen gratis boeken aan en voor 500 euro onderwijzen professoren u een heel jaar lang. Maatschappelijk wenselijk gedrag geven we graag een duwtje in de rug, zodat ook wie financieel weinig slagkrachtig zich in alle positieve vrijheid kan opwerken en ontwikkelen.
Mutualiteiten zijn sinds enkele jaren gestart met het terugbetalen van diëtisten en het vergoeden van uw abonnement in de sportclub. Ook deze tegemoetkomingen, vandaag algemeen aanvaard, werden tot voor kort niet tot de maatschappelijke taak van de ziekteverzekering gerekend. Inzetten op gezonde burgers, ontdaan van obesitas, impliceert een kostenbesparing op middellange termijn. Dat wetenschappelijke besef is er wellicht al even, maar onze sociale en politieke bereidheid om dit nu ook in rekening te brengen is eerder nieuw. Steeds vaker en in steeds meer thema’s wordt individueel gedrag niet langer aanschouwd als een alleenstaande keuze, maar als een bewuste beslissing met sociale gevolgen.
Daarom deze voorspelling: in 2021 betalen we allen samen, zonder veel discussie, de vettaks. Want dan is dat logisch. Er zijn – zekere dan – al vele landen die lang voor ons reeds de vettaks hebben ingevoerd. We weten dan niet alleen, maar we aanvaarden ook dat obesitas leidt tot meer depressies en diverse aandoeningen, met werkverzuim, inactiviteit en maatschappelijke kosten tot gevolg. Een enkele ziel heeft het over zijn persoonlijke vrijheid om iedere dag fast-food te verorberen. Maar de meerderheid weet het dan: die persoonlijke vrijheid nemen we u nooit af. We wijzen u alleen op de prijs van uw vrije keuze. De gezond levende mens betaalt immers via belastingen misschien mee aan uw leveraandoening. In 2011 was dat uw persoonlijke vrijheid zonder meerprijs. In 2021 zal u aangesproken (lees: belast) worden op basis van maatschappelijke verantwoordelijkheid.
En de man die de vettaks vergeleek met een belasting op skivakanties? Als u van de berg dondert, dan heet dat pech. We gunnen u graag dat deeltje van de belastingen als vergoeding voor die pech, die even goed ons kon overkomen. Als u bewust iedere dag de frietketel uithaalt, dan heet dat een vrije, maar bewuste keuze. In 2021 wenst de samenleving dat u daar de prijs voor betaalt.
Binnenkort vinden we het ironisch dat tegenstanders van de vettaks wouden inzetten op de nood aan meer preventie. Preventie is straks hét argument voor het invoeren van de vettaks. Read my words.
Yannick Ottoy
De auteur schrijft deze opinie in eigen naam
